Mierzyce

Stan obecny

Własność JST.

Historia

Pałac z 2. poł. XIX w.
Mierzyce to wieś leżąca 10 km na płd.-wschód od Wielunia. Pierwsza wzmianka pisana, w której odnotowano „Merzicz”, pochodzi z 1377 r. Znany był wówczas Wiktor z M., w latach 1381-82 burgrabia opolski, następnie kasztelan i starosta. W zapiskach wieś występuje także jako Merisz, Mierzicze, Myerzycze itp. Począwszy od późnego średniowiecza, należała do kapituły gnieźnieńskiej. W 1459 r. do parafii w M. należały 2 wsie, w tym Kamion. Była tu też część szlachecka z folwarkiem, a dziedzice miejscowi przezwali się Mierzyckimi.
Już w XV w. we wsi znajdowała się karczma oraz młyn. W 1511 r. dziesięciny z 2 i pół łanu składano arcybiskupowi, kmiecie zaś z 4 i pół łanu dawali po wiardunku i mierze owsa i żyta z łanu. W 1553 r. część Mierzyckich miała 3 i pół łanu, a do plebana należały 2 łany. Trudno powiedzieć, co się później stało z tą częścią prywatną; prawdopodobnie przeszła w ręce kościoła albo też miała kolejnych właścicieli. W aktach grodzkich i ziemskich nie ma o wsi zbyt wiele, gdyż dobra kościelne nie podlegały jurysdykcji świeckiej. Dopiero w 1749 r. znajdujemy kanonika Dominika Tomickiego, który kupił części M., Łaszewa i Kamiona, za fundusze pożyczone od jakichś tam Kosseckich. Rok później Józef Duszyński (widocznie posiadacz innej części wsi) sprzedał swoje części księdzu Leonowi Morawskiemu, kanonikowi poznańskiemu. Ostatnia zapiska z „Regestów” mówi o spadkobiercach ks. Tomickiego – Joannie Kalkstein, zamężnej za Jakuba Torzewskiego, która odziedziczoną część sprzedała Mikołajowi Taczanowskiemu h. Jastrzębiec, chorążemu wieluńskiemu.
Po sekularyzacji dóbr w 1818 r., wieś stała się własnością rządową. Do parafii wcielono wówczas kościół w Kamionie, po czym stał się on filialnym. Drugi filialny kościół znajdował się wówczas w Łaszowie. W 1827 r. było we wsi 60 domów, zamieszkałych przez 307 osób. Kościół wzmiankowany w 1460 r., pierwotnie drewniany, wytrzymał do 1837 r., po czym dzięki proboszczowi Ignacemu Bolewskiemu wzniesiono na jego miejscu obecną świątynię murowaną. Budowę częściowo finansowały władze, a częściowo ludność miejscowa; konsekrowany w 1839 r., otrzymał wezwanie świętej Katarzyny. Parafia ok. 1880 r. liczyła 3350 wiernych, natomiast gmina Mierzyce obejmowała spory obszar 21,19 tys. mórg i liczyła prawie 5 tys. mieszkańców. W gminie znajdowało się 7 młynów, 2 fabryki papieru i bibuły (w tym jedna w M.) oraz smolarnia w Mierzycach.
W 1885 r. Mierzyce dzieliły się na wieś, folwark i kolonię, leżały w pow. wieluńskim, stanowiły siedzibę gminy i parafii. Było tu łącznie 65 domów z 734 mieszkańcami, zaś na folwarku 6 domów z 47 m-cami. Osada proboszcza miała oddzielny dom, w którym mieszkały 2 osoby. Majątek był już wówczas w rękach prywatnych i znajdował się w wysokiej kulturze rolnej. Należał prawdopodobnie do spadkobierców (jednego z dziesięciorga dzieci) Walentego Wierzyckiego h. Świnka (1807-1871). Tropy wskazują na jego córkę Bronisławę (1846-1898), zamężną za Antoniego Jacuńskiego. Ich synem był Antoni (1890-1955), urodzony w Mierzycach, późniejszy „Sulima”, walczący w Legionach Polskich podczas Wielkiej Wojny, następnie jako ułan brał udział w wojnie z bolszewikami. W 1919 r. został przeniesiony do rezerwy. W czasie 2. wojny światowej brał udział w działalności konspiracyjnej i należał do AK. Jak to się stało, że Jacuński stał się „Jacieńskim”? Nie wiemy. W każdym razie takie nazwisko podają księgi adresowe. Majątek zapewne został podzielony, ponieważ oprócz 287 ha należących do Jacieńskiego, w Mierzycach było duże gospodarstwo (180 ha) Antoniego Podhorodeńskiego.
W 1930 r. wieś liczyła ponad 1000 mieszkańców. Nadal funkcjonował młyn, kopalnia, ponadto działały liczne sklepy i punkty usługowe; miejscowym kowalem był P. Lajb a kołodziejem K. Duszyński. Po 2. wojnie światowej dawne dobra ziemskie zostały rozparcelowane.
Źródła:
Serwis internetowy „Radio Ziemi Wieluńskiej”;
Teki Dworzaczka (Regesty);
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Słownik Historyczno-Geograficzny P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski - Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego;
Księga Adresowa Polski, 1930;
Geoportal;
Mapster:
5751 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wsch. (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
- plik mapy: 4878_Kraszkowice_1940.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Na chwilę obecną nie posiadamy zdjęć ani opisu nieistniejącego dworu w Mierzycach. Układ przestrzenny zespołu dworskiego został na przestrzeni lat całkowicie zniekształcony, aczkolwiek zachował się zarys podwórza gospodarczego w jego wschodniej części. Stan zachowania substancji zabytkowej budynków – nieznany. Niezbędne badania terenowe.

Park

Park z XVIII / 2. poł. XIX w. Park który w 1940 r. miał ok. 2,3 ha pow., plus sad położony nieco dalej w kier. NW, został niemal w całości wykarczowany. Zachodnia część poszła w całości pod działki budowlane, a wschodnią w ostatnich latach (2022) zagospodarowano na teren rekreacyjny. Urządzono tu nowe alejki, altanę, plac zabaw, górkę saneczkową, mini boisko i siłownię na świeżym powietrzu. Pomiar powierzchni jest trudny ze względu na rozczłonkowanie parku na działki, należące do różnych właścicieli. W pobliżu parku, niekoniecznie w jego historycznych granicach, zachowało się nieco drzew: topole białe, lipy drobnolistne, wiązy, kasztanowce i akacje.

Inne

We wsi:
Kościół, mur., 1. poł. XIX w., par. p.w. świętej Katarzyny Aleksandryjskiej

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011