Skatalogowanych zabytków: 11379
Zarejestruj się

Zdjęcie archiwalne

Miniatura Helenowo
zdjęcie archiwalne XIX wiecznego dworu rodziny Wichlińskich

Użytkownicy współtworzący opis i dane obiektu

Michał JakobielskiMarek KujawaQuetzalcoatl Ehecatl

Helenowo

Vorwerk Helenowo

Województwo:kujawsko-pomorskie
Powiat:inowrocławski
Gmina:Złotniki Kujawskie
Rodzaj obiektu:Dwór

Rejestr zabytków

Zespół:dworski, nr rej.: A-21/1-2 z 4.04.2000

Stan obecny

Własność prywatna.

Historia

Dwór z pocz. XX w.
Helenowo to niewielka wieś leżąca na południowy-wschód od Tuczna, w odległości 9 km na północny-zachód od centrum Inowrocławia. Wieś nie istniała w dawnych wiekach. Dopiero w 1838 r. została wydzielona jako folwark z tuczeńskich dóbr. Należała do Leona Czajkowskiego (1836-1887), od imienia którego utworzono nazwę - Leonowo. Początkowo majątkiem zarządzał Józef Czajkowski, zaś Leon osiadł w odziedziczonym Helenowie po wieloletnich studiach przyrodniczych. W 1851 r. na cześć swojej żony, Heleny Dulicz-Kolankiewicz zmienił nazwę wsi na Helenowo. Brał udział w Powstaniu Styczniowym, wraz z trzema braćmi, którzy polegli podczas jednej powstańczej bitwy. W 1870 r. majątek odziedziczył syn Leon, a dwa lata później tegoż siostra - Tekla – zamężna za Józefa Wichlińskiego. W tym czasie oprócz zabudowań folwarcznych we wsi były zaledwie 2 domy, zamieszkałe przez 22 osoby. W rękach Wichlińskich majątek pozostawał do 1939 r. Więcej o koligacjach tej zacnej i patriotycznej rodziny można znaleźć w opisie samego Tuczna.
Pod koniec XIX w. wzniesiono tu obecny dwór, nieco na południowy-wschód od starszego dworu. Do dzisiaj na terenie podwórza znajdują się ukryte w ziemi fundamenty starego budynku. W 1909 r. wieś liczyła 155 ha, a czysty dochód podawany do wyliczenia podatku gruntowego wynosił 1048 marek. W 1926 r. areał majątku nieznacznie się powiększył i liczył 184 ha, w tym 170 ha gruntów ornych. Dochód gruntowy w tymże roku wynosił 1048 talarów (3144 marek). Ostatnimi przedwojennymi właścicielami Helenowa byli Włodzimierz Wichliński wraz z żoną Zofią Ostrowską herbu Rawicz. Ich córka, Zofia Wichlińska, zmarła w 2010 r. w Poznaniu. Po 2. wojnie światowej majątek został znacjonalizowany, a jego właścicielem został Skarb Państwa Polskiego. Początkowo w dworze utworzono mieszkania, następnie posterunek Milicji Obywatelskiej. Później większość lokatorów opuściła budynek i pozostały tylko rodziny mieszkające w jego wschodniej i południowej części. Od 1985 r. jest on własnością prywatną, jednakże ostatnich lokatorów wyeksmitowano dopiero około 2010 r. Począwszy od chwili nabycia budynku, właściciele starają się przywrócić dworowi dawną świetność. W ostatnich latach udało im się także scalić założenie do pierwotnej postaci, gdyż po wojnie zespół dworski został rozparcelowany i podzielony pomiędzy różnych właścicieli.
Opracowanie własne na podst. dostępnych źródeł i badań terenowych.
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Dwór wzniesiony na planie prostokąta. Murowany z cegły i otynkowany, podpiwniczony. Piętrowy korpus jest znacznie zryzalitowany w elewacji południowej. Tam też, w płd.-zachodnim narożniku umieszczono efektowne wejście od strony ogrodu, z szerokimi schodami ujętymi półokrągłymi murkami i niewielkim, zadaszonym tarasem. Drugie wejście znajduje się w elewacji północnej, tu cofniętą część środkową budowli poprzedza parterowy arkadowy ganek, a trzecie we wschodnim szczycie budynku. Ozdobą szczytów są nieznaczne ryzality. Skrzydła są wyższe, zwieńczone trójkątnie, piętrowe z mezzaninem, kryte dwuspadowymi dachami usytuowanymi poprzecznie do osi budynku. Elewacja w części parterowej jest boniowana. Cała budowla posiada bogaty detal architektoniczny, będąc przykładem ciekawej architektury wiejskiej z przełomu XIX i XX w. na tych terenach.

(Prawa autorskie do opisów zastrzeżone. M.K.)

Park

Park z 2. poł. XIX w. Piękny, z zachowanym starodrzewem, o powierzchni 1,8 ha. Kilka okazów drzew osiągnęło tu rozmiary zbliżone do pomnikowych. Najstarsza część parku (wschodnia) jest dwustuletnia. Młodsza część parku (zachodnia) jest stuletnia.

Inne

Budynek gospodarczy - jedyny, który się zachował. Jest to obora przerobiona na chlewnię.

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Quetzalcoatl Ehecatl3 lata i 10 miesięcy temu
Z przekazów ustnych od lokatora, którego ojciec był pomocnikiem ogrodnika w tutejszym parku, wiem, że obecny Dwór był budowany dwa lata i powstał w latach 1897-1898. Jeśli jest to prawdą, obecny Dwór na dzień dzisiejszy ma 122-123 lata. Niestety w archiwach na temat Helenowa nie ma praktycznie żadnej informacji.
Quetzalcoatl Ehecatl3 lata i 10 miesięcy temu
Rzeczą dla mnie niezrozumiałą jest, dlaczego na niemieckiej mapie z 1940 r.,(http://amzpbig.com/maps/025_TK25/3174_Pakosch_1940.jpg) dochodzi w mojej ocenie do dwóch błędów w oznaczeniach majątku Helenowo tj.: Ad 1. Na mapie niemieckiej z 1940 r., miejsce obecnego Dworu zaznaczone jest prostokątem, a nawet formą litery "L", gdy archiwalne zdjęcie lotnicze z lat 30- tych XX w., wyraźnie pokazuje obecny Dwór jako kwadratową bryłę. Ad 2. Na mapie niemieckiej z 1940 r., (miejsce prawdopodobnego Dworu rodziny Czaykowskich (podczas budowy wodociągu znaleziono potężne bardzo stare fundamenty i uderzono koparką w narożnik podziemnej budowli)) bryła posiada również formę prostokąta, litery "L", natomiast na zdjęciu lotniczym z lat 30-tych XX w., widać bryłę prostokątną lecz prostą bez zagięcia pod kątem ostrym. Takie błędy na mapie niemieckiej widzę także w oznaczeniach Tuczna. Przy założeniu, że rzeczywiście mapa ta pochodzi z 1940 r., liczba ta jest na końcu linku i domniemywam, że jest datą powstania tej mapy i cyfrowym oznaczeniem.
Quetzalcoatl Ehecatl3 lata i 10 miesięcy temu
Dąb szypułkowy o obwodzie w pierśnicy 390 cm, nr rejestru wojewódzkiego- 1166, rosnący w parku dworskim- jest najstarszym drzewem i jednym pomnikiem przyrody ożywionej w parku i miejscowości Helenowo, liczonym na ok. 250 lat. Wobec takiego wieku, musiał być zasadzony przez inną osobę niż przyrodnik Leon Izydor Czaykowski, lub być drzewem, które rozmnożyło się na tym terenie z wcześniejszego zadrzewienia, co jest dla mnie bardzo ciekawe, ponieważ ten fakt świadczy o tym, że to miejsce nigdy nie było polem uprawnym.
Bogdan Adler3 lata i 10 miesięcy temu
Zdjęcie lotnicze z lat 30-tych pokazuje dwór jako budynek na olanie litery "H" ....

Quetzalcoatl Ehecatl3 lata i 10 miesięcy temu
Dokładnie, a mapa niemiecka z lat 40- tych pokazuje jako literę "L" i na dodatek dwóch obiektów. Oto mi właśnie chodzi, o tę rozbieżność.
Bogdan Adler3 lata i 10 miesięcy temu
Cóż ? ! Fantazja twórców mapy ...
Quetzalcoatl Ehecatl3 lata i 10 miesięcy temu
Tak, a zdawałoby się, że mapy niemieckie są bardzo dokładne.
Quetzalcoatl Ehecatl3 lata i 10 miesięcy temu
Następną informacją są etapy zniszczenia założenia dawnego majątku oraz oszpecenie parku- drogą gminną. Jednym z pierwszych etapów było wyłączenie powierzchni w kształcie trapezu, czyli do niedawna działkę ewidencyjną o nr 19/5, 19/11, 19/7, 19/12. Na obrzeżach dawnej działki nr 19/12 rosła aleja lipowa, którą wycięto w latach powojennych. Dzisiejsza działka nr 19/13 jest początkiem zajazdu, który prowadził do Dworu i omijał zabudowania gospodarcze. Do dnia dzisiejszego na działce nr 18/1 zachowała się wysoka brzoza, która jest wizualnym wyznacznikiem łuku zajazdu. W 2015 r. udało się odzyskać następną powierzchnię dawnego majątku (wcześniejszą działkę nr 19/5), czyli obecną działkę 101/5. Jeszcze wcześniej udało się odzyskać działkę nr 19/8 będącą własnością tut. Gminy. Drugim etapem zniszczenia dawnego majątku było wydzielenie części parku na rzecz polnej drogi gminnej tj. działki 19/10 decyzją Konserwatora, który był odpowiedzialny za sprawę dachu Dworu w Rucewie oraz zakłady "Tormięs"-u. Park tą decyzją oszpecono i zmniejszono jego powierzchnię. Pod budowę drogi kosztem parku, wycięto bardzo okazałe kasztanowce. Ogólnie w parku, gdy należał do Skarbu Państwa, wycięto znaczną ilość drzew z przeznaczeniem na surowiec budowlany.
Quetzalcoatl Ehecatl3 lata i 10 miesięcy temu
W latach 70 lub 80 użyto ładowarki czołowej fadromy Ł-34 z cukrowni Tuczno i bezpowrotnie zniszczono ślad po grodzisku wczesnośredniowiecznym w Helenowie. Nie wiem, kto jest odpowiedzialny za taką decyzję i jak to w ogóle było możliwe, aby w tak perfidny sposób zniszczyć zabytek z okresu neolitu. Z tego co mi wiadomo grodzisko w Helenowie znajdowało się w pobliżu rowu (dzisiaj nieistniejącego i zasypanego tj. działki ewidencyjnej nr 2), czyli prawdopodobnie na dzisiejszej działce ewidencyjnej nr 237, 236, 234/1, 1/91. Na dzisiejszych mapach ISOK i innych nie widać najwyższego wzniesienia terenu jak na mapie niemieckiej http://amzpbig.com/maps/025_TK25/3174_Pakosch_1940.jpg, zatem zgadzałoby się, iż jest to właśnie to miejsce rozplantowane spycharką (o rozplantowaniu grodziska mówią przekazy ustne), zaznaczone przeze mnie kolorem czerwonym na mapie niemieckiej widniejącej na jednym ze załączonych tutaj zdjęć. PS Idealnie dokładnej lokalizacji grodziska nie znam i jest to moje przypuszczenie. PPS Jaka szkoda, albowiem tut. Gmina miałaby chociaż jeden tego typu zabytek, który byłby wspaniałą atrakcją turystyczną i niezwykłym historycznym skarbem. Nadto, nie udało mi się ustalić choć jednej osoby, która wiedziałaby w którym miejscu dokładnie znajdowało się grodzisko. Szokujące jest dla mnie, iż taka informacja nie przetrwała w okolicy, nie jest zapisana i nic o tym fakcie nikomu na tych terenach nie wiadomo. Podobno informacja o grodzisku znajduje się w Poznaniu. Natomiast trafiłem na tę informację wiele lat temu w prasie lokalnej, lecz nie pamiętam jej źródła.
Quetzalcoatl Ehecatl3 lata i 10 miesięcy temu
Kolejną informacją, o której dowiedziałem się niedawno było istnienie jeszcze w latach powojennych okazałego kasztanowca, który rósł w pobliżu wschodniej ściany obecnego Dworu. Drzewo to było pomnikiem przyrody.
Quetzalcoatl Ehecatl3 lata i 10 miesięcy temu
Być może uda się odzyskać fotel, który był przedwojennym meblem należącym do wyposażenia obecnego Dworu. Jeśli tak, będzie to jedyny mebel, który wróci na swoje pierwotne miejsce.
Quetzalcoatl Ehecatl3 lata i 10 miesięcy temu
Następna informacja: W latach powojennych, gdy wcześniej utworzony posterunek Milicji Obywatelskiej przestał istnieć, stworzono (informacja z przekazów ustnych od lokatorów) na terenie dawnego majątku Helenowo- Ośrodek Harcerstwa. Harcerze nocowali w przedwojennej jadalni (największy pokój w Dworze). Harcerze tutaj stacjonujący wykonali w południowo-wschodnim narożniku parku lilijkę harcerską. Kilka lat temu w Komendzie Hufca ZHP w Inowrocławiu ul. Solankowa 23 rozmawiałem ze starszym panem, który potwierdził istnienie harcówki helenowskiej i oświadczył mi, że był jednym z harcerzy, którzy przebywali i nocowali w Dworze. Niestety na tę okoliczność nie ma żadnych zdjęć.
Quetzalcoatl Ehecatl3 lata i 10 miesięcy temu
Kolejną informacją jest istnienie napisu w hallu: "POLSKI DOM W POLSKICH RĘKACH, BOŻE DAJ NAM GO UTRZYMAĆ". Ściany hallu były ozdobione porożami zwierząt rodzimych i afrykańskich. Na środku hallu stał stół bilardowy. (informacje z opowiadań lokatorów)
Quetzalcoatl Ehecatl3 lata i 10 miesięcy temu
W suterynach znajdowała się piwniczka na wina oraz wędzarnia o ciekawym podkowiastym systemie wędzenia dymem. A także kuchnia dworska i piec chlebowy.
Quetzalcoatl Ehecatl3 lata i 10 miesięcy temu
Jeśli potomkowie rodziny Wichlińskich znają tę stronę i widzą jej treści, a także posiadają jakiekolwiek cenne informacje lub przedwojenne, historyczne zdjęcia- bardzo proszę o kontakt celem również uzupełniania niniejszej zakładki "Helenowo" na portalu polskiezabytki.pl Kontakt mailowy do mojej osoby to: quetzalcoatlehecatl@wp.pl (Ten post był oczywiście pierwszy, jednak po edycji jest skierowany kolejnością automatyczną jako nowy.)
Reportaż Pani Żanety Walentyn z Polskiego Radia PiK pt. "Spuścizna", wyemitowany 21.06.2021 r., dotyczący dworów w Helenowie i Leszczach (ich historii, chwili obecnej, mieszkańców, etc.).

https://www.radiopik.pl/87,297,spuscizna
Quetzalcoatl Ehecatlrok i 6 miesięcy temu
Serdeczne podziękowania dla Pani właścicielki strony internetowej krysmich.com, za odwiedziny, zdjęcia, uwzględnienie Helenowa w swojej pracy twórczej, artystycznej i intelektualnej.

http://krysmich.com/kujawsko-pomorskie/helenowo/